Facebook

HARCERSTWO LEGIONOWSKIE. Konspiracja okupacyjna

2015-09-22 3:40:54

Harcerscy uczestnicy konspiracji, poza wykonywaniem zadań szkoleniowych i udziałem harcerzy, harcerek w tajnym nauczaniu, zajmowali się małym sabotażem, kontrolą i uszkadzaniem taboru kolejowego, obserwacją ruchu wojsk, odbiorem zrzutu broni, kolportażem prasy podziemnej, etc. Poza trudem dnia codziennego czasu okupacji miały miejsce: gry terenowe, obchody świąt czy wyprawy na biwaki, itp. Konspiracyjnemu hufcowi Rój „Tom” podlegały drużyny męskie oraz dwuzastęp żeński „Las” z Legionowa i zastęp żeński przy drużynie „Poniatowski” w Choszczówce. Drużyny żeńskie z Jabłonny, Chotomowa i Wiśniewa należały do hufca Praga chorągwi warszawskiej Organizacji Harcerek – Pogotowia Harcerek.
Kandydat do Szarych Szeregów po rekomendacji składał przyrzeczenie harcerskie, które brzmiało: „Mam szczerą wolę całym życiem pełnić służbę Bogu i Polsce, nieść chętną pomoc bliźnim, być posłusznym prawu Szarych Szeregów” i dodawał ślubowanie konspiracyjne: „Ślubuję na Twoje ręce pełnić służbę w Szarych Szeregach, tajemnic służbowych dochować, do rozkazów służbowych się stosować, nie cofnąć się przed ofiarą życia”.

Już w roku 1941 hm Janusz Michel związany z wywiadem wojskowym AK – ostatni komendant wojennego Pogotowia Harcerzy Chorągwi Mazowieckiej ZHP, rozpoczął werbowanie ochotników spośród harcerzy starszych Ulu „Puszcza” dla celów akcji specjalnej o kryp. „Wachlarz”. Celem akcji były działania dywersyjne na terenach wschodnich. Wraz z Mironem Zachertą-Okrzanowskim m.in. zwerbowali harcerzy z Legionowa i Rembertowa, którzy stanowili następnie obsadę placówek dywersyjnych w Nieświeżu i Mińsku Litewskim w rejonie grodzieńskim. W lipcu 1943 roku odbyło się w legionowskim lesie między Choszczówką a Płudami spotkanie drużynowych żeńskiej chorągwi warszawskiej Organizacji Harcerek w formie biegu patrolowego. W dniu 3 maja 1944 r. rozkazem L/9 Naczelnik Sz. Sz. mianował „Rabczyka” na stopień podharcmistrza.

Harcerze legionowskich Grup Szturmowych jako członkowie Oddziału Specjalnego „Pegaz” uczestniczyli w kilku akcjach bojowych m.in.:
– w maju 1944 r. akcja zarekwirowania rowerów dla potrzeb konspiracji, ze składu niemieckiego na ul. Jasnej 6 w Warszawie, w której uczestniczyło sześciu „szturmowców” z Legionowa,
– „STAMM” – 6 maja 1944 r. akcja na dowódcę urzędu bezpieczeństwa i policji, gdzie polegli dwaj legionowscy harcerze: Kazimierz Urbański „Sławomir” i Ireneusz Szatkowski „Nałęcz”. Lucjan Krawczykiewicz „Lis II” został ranny, zmarł w skutek odniesionych ran w listopadzie 1944 r. w Krakowie,
– „HANH” – czerwiec 1944 r. akcja na szefa Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy na okupowane tereny wschodnie w Warszawie, uczestniczył Edward Leszczyński „Jaxa”,
– „KOPPE” – 11 lipca 1944 r. akcja na sekretarza bezpieczeństwa w rządzie Generalnego Gubernatorstwa w Krakowie, gdzie w czasie odwrotu został ranny Jerzy Kołodziejski „Zeus” (1 komp. już jako batalion „Parasol”).
Harcerze z G.S. to młodzież powyżej 17 lat kończyli m.in. szkołę podchorążych rezerwy piechoty pułku „Marianowo – Brzozów”, uczestniczyli także w akcjach oddziałów dywersji bojowej pułku (ODB).

Jeszcze przed wybuchem powstania harcerze uczestniczyli w kilku akcjach na terenie działania hufca:
– 17 czerwca 1943 r. w obławie podczas transportu zrzutu broni zostaje ujęty Jerzy Dąbrowski „Lato” z drużyny „Poniatowski”, członek ODB „Korwin”, 25 czerwca 1943 r. zostaje rozstrzelany.
– „Zeus” (J.K.) jako dowódca patrolu ODB „Korwin” w lutym 1944 r. wykonał wyrok sądu Polskiego Państwa Podziemnego na kolaborancie Dutkiewiczu.
– 11 lipca 1944 r. zmarł z upływu krwi Jerzy Składnik „Pik”. Uczestniczył w zakupie broni na tzw. stopkę w Wiśniewie. Gdy zostali ostrzelani, został ranny i aresztowany, a po przewiezieniu do koszar w Legionowie zerwał opatrunki.
– 30 lipca 1944 r. zostaje wyzwolony obóz jeniecki w Beniaminowie zagrożony wysadzeniem. W obstawie akcji uczestniczyli harcerze z Nieporętu.
– 30/31 lipca 1944 r. harcerze z Legionowa przenoszą broń i umundurowanie z opuszczonych koszar do magazynów pułku. W tym czasie ginie harcerz z druż. „Zawiszy Czarnego” Kazimierz Pietrucha „Ambroży” (lat 14) podczas przenoszenia amunicji przez nasyp kolejowy na Bukowcu. 1 sierpnia 1944 r. (wtorek) wybiła godzina „W”. Około godziny 18.00 następuje wykolejenie pociągu wojskowego koło Chotomowa. Sprzęt z wagonu sanitarnego harcerze chotomowscy przenoszą do szpitali polowych w Chotomowie i Legionowie na ul. Krasińskiego. Drużyna „Dęba” Jerzego Latochy dostała samodzielne zadanie zajęcia stanowisk przy szosie warszawskiej od strony miejscowości (między torami kolejowymi a ul. Sobieskiego).
Najbardziej tragiczną akcją bojową harcerzy w czasie powstania była obrona punktu obserwacyjnego przy szosie Jabłonna – Zegrze (koło domu p. Plichów). To tam 2 sierpnia 1944 r. w starciu z czołgami giną trzej harcerze: Zenon Kałamaja „Zieńko”, St. Klejment „Huragan”, Zbigniew Zakrzewski „Arab”. Po tej walce drużyna „Dęba” przechodzi do lasu za szosę. 3 sierpnia 1944 r. około godz. 10.00 następuje atak niemieckiego pociągu pancernego wspartego dwiema kompaniami piechoty koło Chotomowa, gdzie walczy 3 komp. I batalionu pułku „Marianowo-Brzozów”. Pluton 705 pod dowództwem „Rabczyka” złożony m.in. z harcerzy przybywa z koszar na odsiecz walczącym. Po śmierci dowódcy kompanii St. Krasińskiego „Kacper” „Rabczyk” obejmuje dowodzenie. W walce brał również udział miejscowy oddział AL. Walka ustaje około godz. 15.00 po kontrataku oddziału z Legionowa i wycofaniu się nieprzyjaciela.
4 sierpnia 1944 r. następuje częściowa demobilizacja. 5 sierpnia 1944 r. odbywa się harcerski apel poległych.

Hitlerowcy na terenie miejscowości prowadzą represje wśród ludności cywilnej: przymusowe roboty, wysiedlenia do obozów przejściowych, aresztowania. 17 sierpnia 1944 r. rozstrzelany zostaje ks. Wacław Szelembaum ps. „Bonus”, który odprawił mszę św. za poległych harcerzy. 21 sierpnia 1944 r. akcja ataku na Pragę dla odwrócenia uwagi od akcji oddziałów Zgrupowania AK „Kampinos”, której celem było przebicia się z Puszczy Kampinoskiej do Warszawy z dostawą broni ze zrzutów. 23 sierpnia 1944 r. brawurowym szturmem „parasolarze” legionowscy uwolnili spod ciężkiego ostrzału bratni oddział „Górala” na Starym Mieście w Warszawie. Akcją dowodził „Żarski” Marceli Wiśniewski. Musiała to być akcja, która odbiła się szerokim echem wśród powstańców skoro Al. Kamiński w książce „Zośka i Parasol” z nazwy wymienia oddział, który ją wykonał. Walczą dalej do końca powstania. 31 sierpnia 1944 r. hitlerowcy ogłosili przymusowe stawienie się osób w wieku od 16 do 60 lat celem deportacji pod groźbą spalenia miejscowości. Do wywózki wyselekcjonowano tylko najmłodszych, wśród których byli również członkowie konspiracyjnego hufca Rój „Tom” Szarych Szeregów.
W dniu 7 września 1944 r. ochotnicy w sile batalionu wsparci powstańcami z Pragi pod dowództwem Bolesława Szymkiewicza „Znicz” przeprawiają się przez Wisłę do Puszczy Kampinoskiej. Wśród nich są harcerze, w tym kpr. pchor. „Rabczyk”, który obejmuje dowodzenie 1 plut. 6 komp. III batalionu „Znicza”. 29/30 września 1944 r. batalion „Znicza” walczy pod Jaktorowem, „Rabczyk” zostaje ranny i zdemobilizowany. Przed rozbiciem batalionu około 40-osobowy oddział pod dowództwem por. Mieczysława Smerka „Czcibór” przechodzi w Góry Świętokrzyskie, gdzie zostaje rozformowany w połowie października 1944 r. koło Drzewicy.
28 października 1944 r. wkraczają do Legionowa oddziały Armii Czerwonej, oddziały 1 Armii Wojska Polskiego zdobywały Jabłonnę.

Opracował Robert Sztylka

Podobne artykuły

Komentarze

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *