Facebook

HISTORIA.Pierwsze Legionowo

2020-04-20 8:54:20

Legionowo – Widok ogólny z 1916 r. Wołyńskie Legionowo zostało uwiecznione na wielu fotografiach oraz kartach pocztowych. Zwłaszcza te ostatnie były szczególnie popularne wśród żołnierzy. Tylko 4 pp. w ciągu 10 miesięcy frontowej służby wysłał ponad 120 tys. pocztówek
Fot. ze zbiorów autora

O tym, iż nazwa Legionowo pochodzi od Legionów Józefa Piłsudskiego, wiedzą niemalże wszyscy mieszkańcy naszego miasta. O tym, że pierwsze Legionowo zostało zbudowane w 1915 r. na Wołyniu, pisaliśmy w TiO wielokrotnie. Jednak przed Świętem Niepodległości warto przypominać początki naszej miejscowości, tak bardzo powiązane z historią kraju


Jesienią 1915 r. na skutek ofensywy państw centralnych walczące u ich boku Legiony wkroczyły na Wołyń. Po wielu krwawych bitwach min. o Kostiuchnówkę i Polską Górę front ustabilizował się na linii rzeki Styr. Nadchodząca zima zmusiła walczące strony nie tylko do rozbudowy polowych umocnień, ale także do budowy przyfrontowych kwater mogących pomieścić tysiące żołnierzy.

Osada na Święta

Czternastego listopada 1915 r, gdy na froncie cały czas trwała rozbudowa okopów, na leśnej polanie wokół leśniczówki położonej ok. 4 km na zachód od Wołczecka rozpoczęto budowę zimowych kwater dla Komendy Legionów. Do realizacji tego zadania przeznaczono 100 jeńców rosyjskich znających się na ciesielce, którzy wraz z żołnierzami kompanii technicznej rozpoczęli budowę według projektu por. Włodzimierza Hellmana. Zasadnicza cześć osady nazwanej Legionowem była gotowa przed świętami Bożego Narodzenia.
Wówczas znajdowały się w niej, oprócz starej leśniczówki, gdzie kwaterował komendant Legionów gen. Trzaska – Durski, trzy duże baraki dla oddziałów sztabowych i rosyjskich jeńców, dwa baraki szkoły podchorążych, stajnie oraz największy ze wszystkich budynek mieszczący menaż oficerską wraz z kuchnią i kancelarią operacyjną.
Wszystkie budynki zostały zbudowane z nieokorowanych okrąglaków sosnowych i uszczelnione mchem. Dachy pokryto papą, a ogrzewanie zapewniały niewielkie blaszane piecyki. Ściany, obite od wewnątrz płótnem namiotowym, służyły także jako miejsce wieszania oporządzenia i broni białej.

Kiełbasa od skautów

Przez kolejne miesiące osada była ciągle rozbudowywana. 13 stycznia 1916 w Legionowie zaczęła funkcjonować elektrownia, zbudowana i obsługiwana przez oddział telefoniczny, a w marcu 1916 r. uruchomiono konną kolejkę pomiędzy Legionowem a Wołczeckiem. W dostawionych w kolejnych miesiącach składanych barakach zakładu sanitarnego umieszczono salę operacyjną, ambulatorium dentystyczne, w którym wprawiano nawet całe sztuczne szczęki, pralnię, łaźnię i pomieszczenia do dezynsekcji. Obok wybudowano także izbę chorych na 150 osób oraz ozdobną kapliczkę z dwoma wieżyczkami.
Wiele legionowskich budynków było prawdziwymi dziełami sztuki. Do jednej z najoryginalniejszych budowli należała siedziba twórców Legionowa – żołnierzy kompanii technicznej – piętrowa willa „Pocisk” przypominająca swoim kształtem granat artyleryjski. Żołnierze dbali także o wygląd swojego miasta i jego najbliższej okolicy. Wszystkie polanki dookoła były obsiane grochem, owsem i obsadzone kartoflami, a w zadbanych, położonych obok baraków ogródkach było pełno wszelakich warzyw. Najmłodsi legioniści – żołnierze kompani skautowej prowadzili w Legionowie sklepik, w którym można był kupić praktycznie wszystko, począwszy od czernidła i kiełbasy, a na książkach naukowych skończywszy.

Kino Zorza i klub Legia

W Legionowie toczyło się bogate życie kulturalne. W specjalnym budynku działało kino „Zorza”, Z powodu nader skromnych warunków lokalowych (brak płaskich ścian) filmy były wyświetlane na rozpiętych na ścianach prześcieradłach, a oprawę muzyczną zapewniali żołnierze umiejący grać na harmonijkach. Legioniści stworzyli nawet własny teatr, słynący z doskonałych i bardzo zabawnych kupletów. Ponadto w menaży oficerskiej znajdowało się sprowadzone z Lublina pianino marki Schreder, na którym co wieczór przy akompaniamencie skrzypiec i klarnetu przygrywał oficerom żołnierz z kompanii sztabowej. Intensywnie rozwijał się sport, szczególnie zaś piłka nożna. W 1916 r. właśnie w Legionowie powstała jedna z najbardziej znanych w Polsce drużyn piłkarskich – Legia.

Wolne miasto

Przyfrontowe Legionowo istniało zaledwie kilka miesięcy. 4 lipca 1916 r. podczas ofensywy Brusiłowa zostało doszczętnie zniszczone przez ostrzał artyleryjski i powstałe na jego skutek pożary. Dzieła zniszczenia dopełnili rosyjscy żołnierze, którzy po przełamaniu frontu splądrowali opuszczone przez legionistów ruiny. Pomimo bardzo krótkiego okresu istnienia wołyńskie Legionowo odegrało ogromną rolę w historii naszego kraju. Przez kilka miesięcy było bodajże jedynym całkowicie wolnym polskim miastem, w którym tętniło życie narodowe i  toczyły się spory o kształt przyszłej Niepodległej. Urok otaczających je leśnych pagórków i piaszczystych wydm na długo zapadł w pamięć jego mieszkańcom. Nic też dziwnego, że gen. Bolesław Roja, który w 1919 r. przybył do jabłonowskiego garnizonu skojarzył nasz krajobraz z wołyńskim Legionowem.

Adam Kaczyński
Autor jest historykiem, doktorantem na UW, pracuje w Radzie Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, stale współpracuje z TiO.

Komentarze

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *