Facebook

HISTORIA. Polnische Wehrmacht w Legionowie?

2020-09-24 6:37:21

Niepozorny dopisek na brzegu kartki poszerza naszą wiedzę o historii Legionowa

Zdarza się niekiedy, że niepozorna pocztówka zawiera rewelacyjne informacje historyczne. Tak jest właśnie w przypadku karty, którą zdobyłem ostatnio. Zamieszczona na niej korespondencja potwierdza silne związki Legionowa z życiem politycznym kraju

Pocztówka została wysłana 11 grudnia 1916 roku z legionowskich koszar do Wieliczki. Nadawca poza tradycyjnymi życzeniami podał swój adres zwrotny, co po 85 latach okazało się najcenniejszą informacją. Nazwa instytucji wojskowej, w której służył, brzmi:

Werbebüro poln [ische] Heeres
Orstkomandantur Jabłonna bei Warschau
co można przetłumaczyć jako:
Biuro Werbunkowe Armii Polskiej
Komendantura Lokalna w Jabłonnie koło Warszawy

Zarówno data korespondencji jak i adres są ściśle związane z ówczesnymi wydarzeniami politycznymi. W 1916 roku w następstwie dużych strat na froncie Niemcy i Austro-Węgry w poszukiwaniu rekruta zwróciły baczniejszą uwagę na Królestwo Polskie. W lipcu generał Ludenrorff pisał w liście do wiceministra spraw zagranicznych:
„Stwórzmy Wielkie Księstwo Polskie z Warszawy, a zaraz potem polską armię pod dowództwem niemieckim”

Młodociany szeregowy Fischer wysłał kartkę z Jabłonny 6 maja 1916 roku. Stacjonujący tu ochotnicy Polnische Wehrmacht odziewani byli w takie właśnie niemieckie mundury, lecz na czapkach mieli polskie orzełki

Następstwem takiej polityki było ogłoszenie w 1916 roku przez cesarzy Niemiec i Austro-Węgier aktu 5 listopada, proklamującego rzekome „samodzielne państtwo polskie. Już 9 listopada warszawski generał gubernator Hans von Beseler ogłosił ochotniczy zaciąg do nowopowstającej armii polskiej, co ujawniło rzeczywiste intencje Niemiec.
Ochotników miały przyjmować lokalne komendantury utworzone w dużych jednostkach wojskowych. Jedna z nich powstała właśnie w Jabłonnie Nowej (przypomnijmy, że na naszej pocztówce widnieje stempel pocztowy z 16 grudnia!).
Oczywiście pod nazwą Jabłonna należy rozumieć garnizon Truppeubungslager Jablonna, czyli koszary położone w dzisiejszym Legionowie.
Po wycofaniu się Rosjan w sierpniu 1915 roku w koszarach została zakwaterowana niemiecka piechota rezerwowa.
10 kwietnia 1917 roku naczelnym dowódcą wojska nazywanego Polską Siłą Zbrojną Polnische Wehrmacht został sam von Beseler. Ważną rolę w tej formacji odegrali oficerowie legionowi Leon Berbecki – szef Inspektoratu Szkół Wojskowych i Henryk Minkiewicz – szef Inspektoratu Kursów Wyszkolenia. Według T. Radziwonowicza, biografa Minkiewicza, ten zasłużony w bojach legionista w 1917 roku kilkakrotnie przebywał w koszarach w Jabłonnie, biorąc udział w szkoleniu miejscowego garnizonu.
Cennych informacji ukazujących związki legionowskiego garnizonu z Polnische Wehrmacht udzielił Polikarp Wróblewski (1898-1983), żołnierz Polskiej Organizacji Wojskowej, mieszkaniec Chotomowa. W listopadzie 1918 roku dowodził 100-osobowym oddziałem POW, który rozbroił garnizon niemiecki w Legionowie. W relacji spisanej w 1972 roku na prośbę legionowskiego Klubu Oficerów Rezerwy czytamy:
„Pod naszym silnym naporem Niemcy opuścili rejon magazynów – wycofali się na prawą stronę koszar do garnizonu (…) W magazynach tych znaleźliśmy kilka tysięcy mundurów przygotowanych do umundurowania polskich żołnierzy na jakich Niemcy liczyli przy zapisywaniu ochotników do Wermachtu. W warunkach dla ochotników obiecywał dużo na swoich plakatach gen. gub. Beseler.” (Pisownia oryginalna – J. S.)
Wydaje się więc, że w legionowskich koszarach istniało na przełomie 1917/18 roku coś więcej niż zwykłe Biuro Werbunkowe. Prawdopodobnie ochotnicy przechodzili tu rodzaj kursu wstępnego, zanim trafili do właściwych obozów wyszkolenia Polnische Wehrmacht w Zegrzu i Zambrowie. W październiku 1918 roku formacja ta liczyła 4813 dobrze uzbrojonych żołnierzy. Miesiąc później przyczynili się oni znacznie do odzyskania przez Polskę niepodległości.

Jacek Szczepański
TEKST ARCHIWALNY

Komentarze

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *