Facebook

HISTORIA. Przybysz ze Skubianki w powstańczej Warszawie

2018-09-07 8:29:11

Kpt. Eugeniusz Przybysz ps. „Kulwieć”

Wśród osób, które odegrały istotną rolę w wyborze systemu kanałów jako tras transportu i łączności w powstańczej Warszawie, był pochodzący ze Skubianki porucznik EUGENIUSZ PRZYBYSZ z Wydziału V Komendy Głównej AK


W czasie Powstania Warszawskiego sieć kanalizacyjna odegrała istotną rolę. Mimo tego, że Komenda Główna Armii Krajowej, przygotowując plan Powstania, pierwotnie nie uwzględniła kanałów miejskich jako środka łączności. Jednak po pierwszych dniach walk potrzeba utrzymania łączności między dzielnicami spowodowała, że podziemne kanały stały się regularnymi trasami komunikacyjnymi dla gońców z sieci łączności oraz poczty, przeprowadzania transportów broni i zaopatrzenia, całych oddziałów oraz do ewakuacji rannych.

Oflag nie dla niego

Eugeniusz Przybysz urodził się w Skubiance koło Zegrza w dniu 9 grudnia 1906 roku. Jego rodzicami byli Andrzej Przybysz, właściciel kilkumorgowego gospodarstwa i Anna z Pawlaków. Rodzice ochrzcili go w Woli Kiełpińskiej 14 grudnia, a rodzicami chrzestnymi byli: kamieniarz z Serocka Julian Jaroszewski i Zofia Mokos ze Skubianki.
Szkołę powszechną ukończył w Serocku, nie wiemy natomiast, gdzie ukończył szkołę średnią. Pewne jest jedynie ukończenie Szkoły Podchorążych Łączności w Zegrzu. W 1932 r. uzyskał stopień podporucznika, a w 1936 r. awans na porucznika rezerwy.
We wrześniu 1939 r. był dowódcą plutonu łączności Kwatery Głównej 39 Dywizji Piechoty (Rezerwowej ) pod dowództwem gen. Bryg. Brunona Olbrychta. Dywizja wchodziła początkowo w skład Armii „Prusy” i obsadzała mosty i przeprawy w rejonie środkowej Wisły.
W dniu 10 września weszła w skład Armii „Lublin” i broniła odcinka Dęblin – Kazimierz Dolny. W dniach 19-26 września, wraz ze swoją dywizją wziął udział w kliku wielkich bitwach: pod Krasnymstawem, Zamościem, pod Cześnikami, pod Tomaszowem Lubelskim i pod Krasnobrodem. Dywizja poniosła ciężkie straty, szczególnie w walkach z niemieckim VII Korpusem. Kapitulacja nastąpiła 27 września. Por. Przybysz nie poszedł do niewoli, ale w cywilnym ubraniu przedostał się do Warszawy, gdzie wkrótce rozpoczął działalność konspiracyjną.

Ojciec gońców kanałowych

W latach 1939-1944 był szefem łączności Obwodu Wola SZP-ZWZ-AK, nosząc początkowo pseudonim „Tyczka”, a później „Kulwieć”. W lipcu 1944 r. stan podległego mu oddział wynosił: 1 oficer, 4 podoficerów, 27 gońców i 62 harcerzy. W dniu 26 lipca 1944 r. brał udział w odprawie oficerów łączności Okręgu Warszawskiego Armii Krajowej, na której omawiano zagadnienie uruchomienia sieci łączności w godzinie wybuchu powstania. W dniu 1 sierpnia uruchomił składnicę meldunków w kamienicy na rogu ulicy Działdowskiej i Górczewskiej, którą kierował ppor. Eugeniusz Kwiatkowski.
Po upadku Woli z częścią swoich żołnierzy przedostał się do Śródmieścia i znalazł się w dyspozycji Wydziału V KG AK. W dniu 8 sierpnia otrzymał rozkaz odnalezienia aktualnego planu miejskiej sieci kanalizacyjnej, uwzględniającego kanały i burzowce zbudowane po 1912 r. Udał się więc na Powiśle do budynków Dyrekcji Wodociągów i Kanalizacji, gdzie pod niemieckim ostrzałem z powodzeniem przeszukał budynki biurowe i powrócił do Komendy Okręgu z szczegółowymi planami kanałów z 1936 r. oraz pracownikiem kanalizacji.

Sierpień 1944, ul. Górskiego, przed budynkiem radiostacji stoją od lewej: Czwsław Wawrzyniak – por. „Juraha”, Kazimierz Malinowski – kpt. „Mirski”, Eugeniusz Przybysz – kpt. „Kulwieć”, Maria Irena Mileska – por. „Jaga”

Rozpoczął współpracę z tzw. zespołem kanałowym, kierowanym przez por „Biała” prof. Gerarda Ciołka, przy opracowaniu regulaminu dla przewodników kanałowych. Stworzył w gmachu PKO punkt przyjęć dla gońców kanałowych, utrzymujących łączność między Śródmieściem a Starym Miastem. Punkt ten wyposażony był w komplety bielizny, ubrań, butów oraz przyborów do mycia. Do końca Powstania Eugeniusz Przybysz dowodził plutonem łączności, którego żołnierze działali m. in. na tej trasie komunikacyjnej. Jego odważna postawa została doceniona nadaniem Krzyża Walecznych oraz awansem na kapitana.
Po upadku Powstania znalazł się w obozach jenieckich w Fallingbostel, Bergen Belsen, Gross Born, Sandbostel i Lubece, gdzie został wyzwolony przez wojska amerykańskie.

Po wojnie

Po zakończeniu wojny był inicjatorem szkoleń i nauczycielem w obozach zorganizowanych w Niemczech dla byłych robotników przymusowych, byłych więźniów obozów koncentracyjnych, byłych jeńców i zdemobilizowanych żołnierzy polskich.
Do kraju powrócił w 1948 roku i przez wiele lat pracował w przedsiębiorstwach branży budowlanej. Działał w środowisku kombatanckim, m. in. w Światowym Związku Żołnierzy Łączności. Złożył obszerną relację o swojej działalności konspiracyjnej Kazimierzowi Malinowskiemu, autorowi książki Żołnierze łączności walczącej Warszawy, Wyd. PAX Warszawa 1983 (z tej książki pochodzą załączone fotografie).
Jego żoną była Maria z Karskich, także żołnierz AK ps. „Ludwika”, z którą miał dwoje dzieci – syna i córkę.

Zmarł 24 marca 2000 roku w Warszawie i 30 marca został pochowany na Powązkach.
Był odznaczony Krzyżem Armii Krajowej, Warszawskim Krzyżem Powstańczym i Krzyżem Kawalerskim Odrodzenia Polski.

Sławomir Jakubczak

Artykuł ukazał się po raz pierwszy w numerze 31/ 2008

Komentarze

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *